Saklı Pay ve Tenkis Davası: Her Devir Geri Alınabilir mi?
Saklı payın kapsamı, mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmaların hangi hâllerde tenkise konu olabileceği ve süre hesabının temel noktaları.
Bir kişi malvarlığı üzerinde yaşamı boyunca geniş ölçüde tasarruf edebilir. Ancak bu serbesti, ölümden sonra miras hesabı yapılırken her işlemin sonuç doğurmayacağı anlamına gelmez. Kanunun koruduğu saklı pay zedelenmişse, şartları bulunan bazı ölüme bağlı tasarrufların ve sağlararası kazandırmaların indirilmesi istenebilir.
Tenkis davasının amacı bütün devirleri geçersiz kılmak değildir. Önce terekenin net değeri, mirasçıların yasal payları, saklı payları ve mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısım hesaplanır. Ancak bu hesabın sonunda aşım varsa ve dava konusu kazandırma kanunen tenkise tabi ise müdahale gündeme gelir.
Kimlerin saklı payı vardır?
Güncel düzenlemede altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eş saklı pay korumasından yararlanabilir. Saklı pay oranı, kişinin hangi mirasçılarla birlikte mirasçı olduğuna göre değişir. Kardeşler güncel düzenlemede saklı paylı mirasçı değildir. Bu nedenle yalnızca akrabalık derecesine bakılarak hesap yapılamaz.
Mirasçılıktan çıkarma, mirastan feragat, evlatlık ilişkisi veya önce ölen mirasçının altsoyunun bulunması gibi durumlar tabloyu değiştirebilir. Hesap, mirasın açıldığı tarihteki aile ve tereke yapısı üzerinden kurulmalıdır.
Sağlığında yapılan her bağış tenkise tabi değildir
Mirasbırakanın yaşamı sırasında yaptığı kazandırmalar için işlemin tarihi, amacı ve niteliği araştırılır. Mirasçılık sıfatıyla yapılmış kazandırmalar, miras haklarını bertaraf etme amacı taşıyan işlemler veya kanunda ayrıca sayılan bazı bağışlar tenkis hesabına girebilir. Gerçek bir satış ile karşılıksız kazandırma iddiası aynı delillerle değerlendirilmez.
Tapudaki satış bedeli, ödeme hareketleri, tarafların ekonomik durumu, taşınmazın kullanımının kimde kaldığı ve işlemin aile içindeki seyri birlikte incelenebilir. Tek başına düşük gösterilmiş tapu bedeli, her dosyada aynı sonucu doğurmaz.
Süre ve hesap birlikte ele alınmalı
Tenkis davasında öğrenmeye bağlı bir yıllık hak düşürücü süre ve kanunda düzenlenen azami süre bulunur. Hangi tarihin öğrenme tarihi olduğu; vasiyetnamenin açılması, devirlerin görülmesi ve saklı paydaki zedelenmenin anlaşılması gibi olaylara göre belirlenir. Süre tartışması, çoğu zaman tereke hesabı kadar belirleyicidir.
Dava açılmadan önce aile nüfus kayıtları, tapu ve banka hareketleri, vasiyetname, mirasçılık belgesi ve bilinen kazandırmalar kronolojik bir çizelgede toplanmalıdır. Böyle bir tablo, tenkis ile mirasta denkleştirme veya muvazaa iddialarının birbirine karıştırılmasını önler.
Tenkis hesabında tek taşınmaza bakılmaz
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 04.06.2018 tarihli E.2018/3204, K.2018/6267 sayılı kararı, tenkis hesabının neden bütün tereke üzerinden kurulması gerektiğini ayrıntılı biçimde açıklıyor. Dava konusu kazandırmanın değeri tek başına yeterli değil; ölüm tarihindeki aktifler, borçlar, iadeye veya tenkise tabi diğer kazandırmalar ve saklı paylar aynı tabloda yer almalıdır.
“Saklı payların zedelendiğinden söz edilmesi için, kazandırma konusu tereke ile kazandırma dışı terekenin tümü bilinmelidir.”
Bu nedenle ‘taşınmaz kardeşime devredildi, payım mutlaka ihlal edildi’ sonucu doğrudan kurulamaz. Önce farazî tereke ve tasarruf edilebilir kısım hesaplanır; ancak bundan sonra hangi kazandırmanın ne ölçüde tenkis edileceği tartışılır.