Fazla Mesai Alacağı Nasıl Belgelenir?
Haftalık çalışma süresinin hesabı, bordro ve banka kayıtlarının etkisi, işyeri giriş–çıkışları, yazışmalar ve tanık anlatımlarının birlikte değerlendirilmesi.
Fazla çalışma uyuşmazlıklarında ilk soru ‘işyerinde geç saate kadar kalındı mı?’ değil, haftalık çalışma süresinin nasıl oluştuğudur. Kural olarak haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır. Sözleşmeyle daha kısa bir süre belirlenmişse bu sürenin üzerindeki ve 45 saate kadar olan bölüm fazla sürelerle çalışma sayılabilir.
Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Vardiya başlangıç ve bitiş saatleri kadar yemek ve dinlenme aralarının fiilen kullanılıp kullanılmadığı da hesapta yer alır. Denkleştirme uygulanan işyerlerinde ise tek bir yoğun haftaya bakılarak sonuca gidilmez; uygulamanın koşulları ve dönem ortalaması incelenir.
Tek bir delile bağlı kalmamak gerekir
Puantaj, vardiya çizelgesi, kartlı geçiş, araç takip, görev emri, e-posta ve kurumsal mesaj kayıtları çalışma düzenini gösterebilir. Bu kayıtların kim tarafından üretildiği, değiştirilebilir olup olmadığı ve hangi dönemi kapsadığı önemlidir. İşçinin işyerinde bulunması ile fiilen çalışması da her durumda aynı kabul edilmez.
Tanık anlatımları özellikle yazılı kaydın sınırlı olduğu dosyalarda önem taşır. Ancak tanığın davacıyla aynı dönemde ve benzer düzende çalışıp çalışmadığı, bilgiyi doğrudan görgüye dayanarak verip vermediği araştırılır. Tarih belirtmeyen genel anlatımlar, ayrıntılı işyeri kayıtlarının karşısında zayıf kalabilir.
Bordro ve banka ödemeleri
Bordroda fazla çalışma tahakkuku bulunması, bordronun imzalı olup olmaması, işçinin ihtirazi kayıt düşüp düşmediği ve ödemenin bankadan yapılıp yapılmadığı birlikte değerlendirilir. Her bordro aynı ispat gücüne sahip değildir. Tahakkuk edilen saat ile fiilî çalışma iddiası arasındaki fark somutlaştırılmalıdır.
Aylık ücretin içinde fazla çalışma bulunduğuna dair sözleşme hükmü varsa bunun kapsamı, işçinin ücreti ve yıllık sınırlar ayrıca ele alınır. Böyle bir hüküm, sınırsız çalışma yaptırılabileceği anlamına gelmez.
Uyuşmazlık çıkmadan tutulabilecek kayıtlar
İşçilik alacaklarında dava öncesi arabuluculuk kural olarak dava şartıdır. Talep döneminin ve yaklaşık hesabın görüşmeden önce hazırlanması, yalnızca toplam bir rakam üzerinden pazarlık yapılmasını önler.
Haftalık vardiya ve görev çizelgeleri
İşçinin erişebildiği ücret bordroları
Fazla çalışma ve serbest zaman kayıtları
İşyeri giriş–çıkış ve uzaktan erişim kayıtları
Fesih ve arabuluculuk tarihlerini gösteren belgeler
Yargıtay’ın delil sıralaması nasıl okunmalı?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 04.03.2024 tarihli E.2024/2138, K.2024/4098 sayılı kararında fazla çalışmanın ispatında önce işyerinin kendi kayıtlarına işaret ediyor. Kart geçişleri, puantajlar ve iç yazışmalar varsa tanık anlatımları bunlardan bağımsız değil, bu kayıtlarla birlikte değerlendirilir.
“İşyeri giriş çıkışını gösteren belgeler ve işyeri iç yazışmaları delil niteliğindedir.”
Karar, banka yoluyla değişken fazla çalışma ödemesi yapılan fakat imzalı bordro bulunmayan dönemde işçiden ihtirazi kayıt beklenemeyeceğini de belirtiyor. Bu ayrım önemlidir: imzalı bordro, imzasız bordro ve yalnızca banka ödemesi aynı ispat sonucunu doğurmaz.