Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuruda İlk İnceleme
Otuz günlük süre, olağan başvuru yollarının tüketilmesi, ihlal iddiasının önceki aşamalarda ileri sürülmesi ve başvurunun belgelendirilmesi.
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, kesinleşen her kararın yeniden incelendiği bir temyiz yolu değildir. Başvuru; kamu gücü tarafından ihlal edildiği ileri sürülen, Anayasa ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ortak koruma alanındaki temel haklara yöneliktir. Mahkemenin önündeki ilk eşik çoğu zaman ihlalin esası değil, kabul edilebilirlik koşullarıdır.
Dosyada ağır bir sonuç bulunması, süre veya başvuru yollarının tüketilmesi şartını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Başvurunun neden kabul edilebilir olduğu, en az ihlal anlatımı kadar düzenli kurulmalıdır.
Otuz günlük süre
Bireysel başvuru, kural olarak başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu yoksa ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır. Sürenin başlangıcında kararın tebliği, öğrenme tarihi ve kullanılan kanun yolunun etkili olup olmadığı belirleyici olabilir.
Karar düzeltme veya maddi hata gibi her talep başvuru süresini yeniden başlatmaz. Etkili olmayan bir yola başvurulması otuz günlük sürenin kaçırılmasına neden olabilir. Bu yüzden nihai karar alınır alınmaz tebliğ ve öğrenme kayıtlarıyla kronoloji çıkarılmalıdır.
Başvuru yollarının usulünce tüketilmesi
Yalnızca istinaf veya temyiz yoluna başvurmuş olmak yeterli değildir. Anayasa Mahkemesine taşınacak temel hak şikâyetinin, özü itibarıyla önce yetkili idari ve yargısal merciler önünde ileri sürülmüş olması beklenir. Delillerin ve iddiaların zamanında sunulmaması, ikincillik ilkesi bakımından sorun yaratabilir.
Olağan başvuru yolu devam ederken yapılan başvuru erken; etkili yol tüketildikten sonra süresi geçirilerek yapılan başvuru geç olabilir. Dosyanın usul geçmişi bu iki risk arasında okunur.
Formun ekleri dosyanın haritasıdır
Uzun bir olay anlatımı, eksik karar belgesini telafi etmez. Olaylar kronolojik, hak ihlali ise her hak yönünden ayrı gerekçelendirilmelidir. Mahkemeden istenen giderim de başvurunun sonunda açıkça gösterilmelidir.
İhlale yol açtığı ileri sürülen işlem veya karar
İstinaf, temyiz ve diğer olağan kanun yolu kararları
Tebliğ veya öğrenme tarihini gösteren belgeler
İhlal iddiasının önceki mercilere sunulduğunu gösteren dilekçeler
Zarar ve kişisel etkilenmeyi açıklayan belgeler
Öğrenme tarihi yalnızca tebliğ tarihi değildir
Bu başlık Yargıtayın değil, bireysel başvuruyu inceleyen Anayasa Mahkemesinin görev alanındadır. AYM Genel Kurulu, Suat Bircan kararında (B. No: 2014/16800, 01.12.2016) vekilin UYAP üzerinden yaptığı işlemler nedeniyle nihai karara erişebildiği tarihi değerlendirdi ve daha sonraki resmî tebliği beklemeden başvuru süresinin başladığı sonucuna ulaştı.
“Nihai kararın gerekçesinin tebliği, öğrenme şekillerinden biridir; öğrenme bununla sınırlı değildir.”
Bu nedenle dosyadan suret alınması, UYAP üzerinden kararın görülmesi veya karara dayanarak başka bir işlem yapılması süre başlangıcı tartışmasında önem taşıyabilir. Güvenli yöntem, nihai kararın öğrenildiği en erken ihtimali kayda alıp otuz günlük hesabı buna göre yapmaktır.
Resmî kaynaklar
Anayasa Mahkemesi — Başvuru yollarının tüketilmesi kriterleri
AYM Genel Kurulu — Suat Bircan, B. No: 2014/16800, 01.12.2016