Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
Başvurudan son tutanağa kadar arabuluculuk sürecinin temel aşamaları ve tarafların bilmesi gerekenler.
Arabuluculuk, bir haklılık kararı verilen yargılama değildir. Tarafsız ve bağımsız arabulucu, tarafların uyuşmazlığı konuşabileceği güvenli bir müzakere zemini kurar; çözümün kapsamına taraflar karar verir. Bu nedenle iyi yürütülen bir süreç yalnızca toplantıya katılmaktan değil, taleplerin, belgelerin ve kabul edilebilir çözüm aralığının önceden belirlenmesinden oluşur.
Başvuru bazı uyuşmazlıklarda isteğe bağlı, bazılarında ise dava açılmadan önce yerine getirilmesi gereken bir dava şartıdır. İşçi ve işveren alacakları, ticari davalardaki belirli para talepleri, tüketici uyuşmazlıkları ve kanunda sayılan kira uyuşmazlıkları bu ikinci gruba girebilir. Uyuşmazlığın doğru türde ve doğru kapsamda tanımlanması, sonradan süre veya dava şartı tartışması yaşanmaması bakımından önemlidir.
Başvuru ve ilk temas
Dava şartı arabuluculukta başvuru, kural olarak yetkili adliyedeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro bulunmayan yerde görevlendirilen yazı işleri müdürlüğü devreye girer. İhtiyari arabuluculukta taraflar birlikte belirledikleri bir arabulucuya başvurabilir veya bir taraf diğerini sürece davet edebilir.
Arabulucu görevlendirildikten sonra taraflara ulaşır, sürecin usulünü açıklar ve toplantıyı planlar. Bu aşamada başvuranın talebini yalnızca genel bir başlıkla değil, uyuşmazlığın konusu ve ilgili talepler bakımından anlaşılır biçimde ortaya koyması yararlıdır. Karşı tarafın güncel iletişim bilgilerinin sunulması da davet sürecini kolaylaştırır.
Toplantıya nasıl hazırlanılır?
Sözleşme, ödeme kaydı, ihtarname, bordro, yazışma veya hesap tablosu gibi belgeler toplantıdan önce kronolojik sıraya konulmalıdır. Müzakerede başlangıç talebi kadar, taksit, vade, teminat, gizlilik ve ifa yöntemi gibi tamamlayıcı koşullar da önem taşır. Bir teklifin yalnızca tutarına değil, uygulanabilirliğine ve ileride yeni bir uyuşmazlık doğurup doğurmayacağına bakılmalıdır.
Talebin dayanağı ve hesaplama yöntemi
Uyuşmazlık konusu her bir alacak veya yükümlülük
Ödeme tarihi, taksit ve temerrüt düzeni
Gerekirse teminat, teslim veya tahliye koşulları
Yetki belgesi ve imza yetkisinin kapsamı
Gizlilik, iradilik ve anlaşma belgesi
Arabuluculuk görüşmeleri kural olarak gizlidir. Taraflar müzakereye katılmakla bir teklifi kabul etmek zorunda kalmaz; dava şartı olan hâllerde zorunlu olan, anlaşmak değil usulüne uygun biçimde arabulucuya başvurmaktır. Arabulucu karar vermez ve taraflardan birinin avukatı gibi hareket etmez.
Anlaşma sağlanırsa hangi konularda, hangi tutar ve takvimle anlaşmaya varıldığı tereddüde yer bırakmayacak şekilde yazılmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir. Son tutanak ile anlaşma belgesi aynı şey değildir: ilki sürecin nasıl sonuçlandığını, ikincisi ise tarafların üstlendiği edimleri gösterir.
Yargıtay son tutanak konusunda ne diyor?
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 11.02.2019 tarihli E.2019/510, K.2019/3277 sayılı kararında işçilik alacaklarına ilişkin bir başvuruyu inceledi. Karar, eski uygulamadaki eksik bir tutanağın sonuçlarını değerlendirirken son tutanağın hazırlanmasında arabulucunun bilgilendirme görevine de dikkat çekti.
“Arabulucunun görevleri arasında tutanağın içeriği ve düzenlenme şekli konusunda tarafları bilgilendirmesi de gerekir.”
Aynı kararda, anlaşmazlık tutanağında alacak kalemlerinin tek tek gösterilmesinin tereddütleri önleyeceği belirtildi. Bu yaklaşım her dosyanın aynı biçimde sonuçlanacağı anlamına gelmez; başvuru formu, talep kapsamı, tarih ve uyuşmazlık türü birlikte incelenir. Pratik sonuç, sürecin sonunda imzalanan metnin toplantıda gerçekten görüşülen konuları doğru yansıtıp yansıtmadığının kontrol edilmesidir.
Süreç bittikten sonra
Anlaşma yoksa dava açma süresi, görevli mahkeme ve talep sonucu yeniden kontrol edilmelidir. Anlaşma varsa ödeme, teslim veya başka bir edimin yerine getirilmesi takip edilmeli; belgenin icra edilebilirliği uyuşmazlığın türüne ve imza düzenine göre ayrıca değerlendirilmelidir. İmza atmadan önce metnin vergisel, sosyal güvenlik veya feragat sonuçları bulunup bulunmadığı gözden geçirilmelidir.