Anlaşmalı Boşanma Protokolü Hazırlanırken Atlanmaması Gerekenler
Çocuklara ilişkin düzenlemelerden nafaka, tazminat ve malvarlığı başlıklarına kadar protokolün açık ve uygulanabilir olması için temel noktalar.
Anlaşmalı boşanma protokolü, tarafların yalnızca boşanmayı kabul ettiğini gösteren kısa bir metin değildir. Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkında verilen kararların mahkeme hükmüne nasıl yansıyacağını belirler. Belirsiz bırakılan bir ödeme tarihi veya teslim koşulu, hızlı sonuçlanması beklenen süreci yeni bir uyuşmazlığa çevirebilir.
Türk Medeni Kanunu’na göre anlaşmalı boşanma yoluna başvurulabilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Hâkim tarafları bizzat dinler, iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirir ve düzenlemeyi uygun bulursa boşanmaya karar verir. Avukatla takip edilse bile tarafların duruşmadaki kişisel beyanı bu nedenle önem taşır.
Çocuklara ilişkin hükümler
Velayet, kişisel ilişki günleri, bayram ve tatil düzeni, çocuğun teslim yeri, eğitim ve sağlık giderleri uygulanabilir ayrıntıda yazılmalıdır. ‘Taraflar uygun zamanda görüşür’ gibi iyi niyetli fakat ölçüsüz ifadeler, ilk anlaşmazlıkta işlevsiz kalabilir.
Tarafların anlaşması hâkimi bağlayan tek ölçüt değildir. Çocuğun üstün yararı gözetilir; hâkim gerekli gördüğü değişiklikleri tarafların kabulüne sunabilir. İştirak nafakası da yalnızca taraflar arasındaki ekonomik dengeyle değil, çocuğun ihtiyaçlarıyla birlikte ele alınır.
Mali sonuçlar açık yazılmalı
Mal rejiminin tasfiyesi ile boşanmanın fer’î sonuçları aynı şey değildir. Taraflar malvarlığı taleplerini de kesin olarak çözmek istiyorsa hangi mal veya alacaktan vazgeçildiği tereddüde yer vermeyecek biçimde gösterilmelidir. Genel bir ‘başkaca talep yoktur’ cümlesinin ileride hangi iddiaları kapsadığı ayrıca tartışılabilir.
Yoksulluk nafakası istenip istenmediği, miktarı ve ödeme günü
Maddi veya manevi tazminat talebi ve ödeme planı
Yargılama giderleri ile vekâlet ücretine ilişkin anlaşma
Ortak konutun tahliyesi ve eşyaların teslimi
Ziynet, araç, taşınmaz veya şirket payı gibi malvarlığı başlıkları
İmzadan önce son okuma
Protokoldeki tarih, plaka, tapu bilgisi, banka hesabı ve ödeme tutarları belgelerle karşılaştırılmalıdır. Taksit varsa gecikme hâli, devir varsa masraf ve vergi yükü, teslim varsa açık tarih belirlenmelidir. Metin yalnızca bugünkü uzlaşmayı değil, karar kesinleştikten sonra uygulanacak süreci taşıyabilmelidir.
Protokol imzalanınca süreç geri dönülmez hâle gelmez
Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 02.11.2023 tarihli E.2023/7871, K.2023/5108 sayılı kararı, anlaşmalı boşanmadaki iradenin yalnızca protokol imzasından ibaret olmadığını gösteriyor. Taraflardan biri karar kesinleşmeden anlaşmadan dönerse dosyanın anlaşmalı boşanma olarak sonuçlandırılması mümkün olmayabilir; yargılama çekişmeli usule göre devam edebilir.
“Karar kesinleşinceye kadar eşlerin irade beyanından dönmesini engelleyici yasal bir hüküm bulunmamaktadır.”
Bu içtihat, protokolün önemsiz olduğu anlamına gelmez. Tam tersine, tarafların duruşmada serbest iradeleriyle onaylayabilecekleri, sonuçlarını gerçekten anladıkları açık bir metin hazırlanmasını gerekli kılar. Hâkim de mali sonuçlar ve çocukların durumu bakımından düzenlemeyi uygun bulmalıdır.